Odwołanie Alicji Knast ma poważne błędy prawne – napisaliśmy do Wojewody

Procedura odwołania każdego dyrektora instytucji kultury ma kilka elementów, które muszą być dochowane, zaś sama uchwała o odwołaniu musi spełniać wymogi prawne. W przeciwnym razie procedura jest niezgodna z prawem i Wojewoda może uchylić uchwałę o odwołaniu.

Marszałek Województwa Śląskiego Jakub Chełstowski znowu popełnił masę błędów, odwołując kolejną osobę z funkcji dyrektora śląskiej instytucji kultury, czyli Alicję Knast z Muzeum Śląskiego.

Dlatego złożyliśmy wniosek do Wojewody o unieważnienie uchwały o odwołaniu.

Teofil Ociepka, „Lew z Saturna”, 1954, olej, płótno. Źródło zdjęcia: https://www.facebook.com/muzeumslaskie/photos

Teofil Ociepka, „Lew z Saturna”, 1954, olej, płótno. Źródło zdjęcia: https://www.facebook.com/muzeumslaskie/photos

Gromadzenie pism i dokumentów trwało kilka miesięcy, a ich analiza nie budzi naszych wątpliwości, że odwołanie Alicji Knast jest niezgodne z prawem.

Wniosek do Wojewody o unieważnienie uchwały pomógł nam opracować Roch Iwaszkiewicz. Dziękujemy!

 

WNIOSEK O WSTRZYMANIE WYKONANIA I UNIEWAŻNIENIE UCHWAŁY
ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

Niniejszym na podstawie art. 241 k.p.a. w związku z art. 78 §1 ustawy o samorządzie wojewódzkim wnoszę o wstrzymanie wykonania i unieważnienie uchwały Zarządu Województwa Śląskiego nr 172/99/VI/2020 z dnia 29 stycznia 2020 r. w sprawie odwołania pani Alicji Knast ze stanowiska dyrektora Muzeum Śląskiego w Katowicach.

Uzasadnienie

Pani Alicja Knast powołana została na stanowisko dyrektora Muzeum Śląskiego w Katowicach dnia 23 lipca 2014 r. na okres 7 lat. W dniu 29 stycznia 2020 r., Zarząd Województwa Śląskiego podjął uchwałę o odwołaniu jej z niniejszej funkcji z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. W uzasadnieniu członkowie Zarządu Województwa Śląskiego przytoczyli szereg nieprawidłowości, które rzekomo miały zostać stwierdzone przez pracowników Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego w trakcie kontroli przeprowadzonej w prowadzonym przez panią Knast Muzeum Śląskim. W rzeczonej sprawie, zarówno w trakcie procedury zwalniania p. Knast ze stanowiska dyrektorskiego, jak i przy przyjmowaniu samej uchwały Zarząd Województwa Śląskiego dopuścił się szeregu uchybień z zakresu prawa administracyjnego jak również wynikającego z ustawy o organizacji i prowadzeniu działalności kulturalnej, a także zapisów umowy zawartej w dniu 15 września 2005 r. pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Ministra Kultury a Województwem Śląskim w sprawie prowadzenia jako wspólne instytucji kultury – Muzeum Śląskiego w Katowicach.

Po pierwsze, Zarząd Województwa Śląskiego uznał, że wykrycie nieprawidłowości przez pracowników Urzędu Marszałkowskiego jest równoznaczne ze stwierdzeniem naruszenia prawa, które w myśl art. 15 ust. 6 pkt. 3 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej pozwala na zwolnienie kierownika instytucji kultury w trakcie trwania jego kadencji. Należy uznać to za nadużycie i nadinterpretację wyników audytu przez członków Zarządu Województwa. Pracownicy Urzędu Marszałkowskiego nie są bowiem upoważnieni do stwierdzania naruszeń prawa. Samo sprawozdanie z przeprowadzonej kontroli zawiera jedynie sugestie, że nieprawidłowości mogą nosić znamiona naruszeń np.: „Powyższy czyn może stanowić naruszenie dyscypliny finansów publicznych, w związku z tym zostanie skierowane zawiadomienie do Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych”. Zarząd Województwa w zaistniałej sytuacji przekroczył więc swoje kompetencje uznając, że p. Knast dopuściła się nieprawidłowości w zarządzanym przez siebie muzeum. Takie samo stanowisko w piśmie z dnia 8 stycznia 2020 r. zajął Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego twierdząc, że: „Stanowisko w sprawie naruszenia przepisów prawa przez dyrektora Muzeum Śląskiego w Katowicach powinny bowiem uprzednio zająć właściwe organy, tj. wspomniani w Pańskim piśmie Rzecznik Dyscypliny Finansów Publicznych oraz prokuratura (w celu ustalenia, czy działania i zaniechania Dyrektora Muzeum Śląskiego w Katowicach noszą znamiona czynu zabronionego).” W podobnej sprawie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w wyroku z dnia 11 października 2018 r.: „Uzasadnienie podjętego zarządzenia winno szczegółowo i konkretnie wskazywać zarzucane dyrektorowi nieprawidłowości, w tym konkretne przepisy prawa, które naruszył swoimi działaniami lub zaniechaniami, Szczególnej wagi nabiera przy tym powyższy obowiązek w przypadku sformułowania przez organizatora przesłanki naruszenia przepisów prawa w związku z zajmowanym stanowiskiem, co rodzi obowiązek sformułowania nie budzącego wątpliwości i transparentnego. Nie jest też rolą adresata aktu domyślanie się, jakie względy legły u podstaw wydania zarządzenia przez organ. W braku takiej argumentacji rozstrzygnięcie władczego aktu administracji nosi znamiona dowolności i arbitralności, co stoi w sprzeczności z zasadami demokratycznego państwa prawnego oraz praworządności ustanowionymi w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP” (III SA/Kr 588/18). Podobne orzeczenie wydał również Wojewoda Dolnośląski w rozstrzygnięciu nadzorczym z dnia 19 kwietnia 2019 r. (syng. NK-N.4131.196.5.2019.GD1) : „Decyzja o odwołaniu nie może mieć dowolnego lub arbitralnego charakteru, lecz powinna zostać szczegółowo umotywowana w uzasadnieniu podjętego aktu. W zakresie przesłanki naruszenia przepisów prawa w związku z zajmowanym stanowiskiem trzeba mieć na względzie, że w polskim systemie prawa funkcjonują odpowiednie procedury oraz organy właściwe do stwierdzania zaistnienia określonego naruszenia np. prokuratura i sąd odnośnie popełnienia przestępstwa uregulowanego w przepisach prawa karnego materialnego. Tym samym przesądzające stwierdzenie naruszenia określonych przepisów prawa, nie w każdym przypadku będzie należało do organizatora instytucji kultury, lecz do odpowiednich organów wyspecjalizowanych i wyposażonych w odpowiednie kompetencje. W takich przypadkach organizator instytucji kultury przy formułowaniu wobec dyrektora zarzutu w postaci naruszenia przepisów prawa w związku z zajmowanych stanowiskiem powinien opierać się o stanowisko zajęte w sprawie przez właściwe i wyspecjalizowane organy. Tylko bowiem w takim przypadku będzie można mówić o niebudzącym wątpliwości stwierdzeniu naruszenia przez dyrektora instytucji kultury konkretnych przepisów prawa w związku z zajmowanych stanowiskiem. Trudno zatem uznać, że faktycznie nastąpiło i zostało udowodnione w stosownym postępowaniu naruszenie przepisów ustawy o finansach publicznych, w sytuacji gdy ocena taka opiera się jedynie na stwierdzeniu takiego faktu przez Zarząd Województwa Dolnośląskiego, który to organ nie jest właściwy i nie posiada kompetencji do stwierdzania naruszenia przepisów prawa finansów publicznych. Wobec powyższego, nie przesądzając o zasadności wykazanego przez Zarząd naruszenia ustawy o finansach publicznych, w ocenie organu nadzoru sformułowanie zarzutów w tym zakresie wobec dyrektora Opery Wrocławskiej należy uznać za co najmniej przedwczesne, a tym samym nie mogące stanowić uzasadnienia zaistnienia przesłanki określonej w art. 15 ust. 6 pkt 3 ustawy”.

Twierdzenie Ministra jest o tyle istotne, że na podstawie przytoczonej umowy zawartej pomiędzy Województwem Śląskim a Ministerstwem Kultury w myśl §5 ust. 1 Zarząd Województwa może odwołać dyrektora Muzeum Śląskiego tylko za wcześniejszym uzgodnieniem tego zamiaru z Ministrem Kultury. W zaistniałej sytuacji nie doszło do takiego uzgodnienia. W cytowanym już piśmie z dnia 8 stycznia 2020 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Piotr Gliński stwierdził, że wskazane przez pracowników Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego nieprawidłowości, stwierdzone w trakcie przeprowadzonego w Muzeum Śląskim audytu „nie stanowią na obecną chwilę wystarczającej przesłanki do odwołania dyrektora Muzeum na podstawie art. 15 ust. 6 pkt 3 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.” W związku z takim twierdzeniem trudno jest je uznać za uzgodnienie pomiędzy dwoma podmiotami współprowadzącymi Muzeum Śląskie zamiaru zwolnienia p. Alicji Knast z funkcji dyrektora.

Kolejno Zarząd Województwa naruszył przepisy dotyczące samego procesu zwalniania kierownika instytucji kultury wynikające z ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. W myśl art. 15 ust. 1 rzeczonej ustawy, dyrektora instytucji kultury powołuje się i odwołuje po zasięgnięciu opinii związków zawodowych działających w danej instytucji. Z liczby mnogiej zawartej w ustawie należy wnioskować, że w przypadku większej ilości działających w danej placówce związków obowiązek zaciągnięcia opinii dotyczy każdego z nich. Tymczasem w piśmie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 29 listopada 2019 r. Marszałek Województwa Śląskiego informuje, że zwrócił się opinię wyłącznie do Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy Muzeum Śląskim w Katowicach. W orzecznictwie sądowym ugruntowana została opinia, że takie działanie jest istotnym naruszeniem prawa: „Nie jest dla nich bez znaczenia, kto taką instytucją kieruje i z kim będą współpracowały. Są one bowiem zainteresowane, aby ta współpraca układała się jak najlepiej, mają rozeznanie co do kompetencji i przygotowania kandydata na dyrektora czy też osoby sprawującej już ten urząd. Obowiązkiem burmistrza jest dokładne ustalenie, jakie związki zawodowe oraz stowarzyszenia zawodowe i twórcze działają na terenie miasta. W dalszej kolejności powinien on zasięgnąć ich opinii co do osoby odwoływanego dyrektora instytucji kultury. Pominięcie wskazanych działań konsultacyjnych stanowi istotne naruszenie prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 4 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OSK 834/09, LEX nr 688786; 12 stycznia 2012 r., II OSK 2545/11, LEX nr 1113786; 8 sierpnia 2012 r., II OSK 1295/12, LEX nr 1251786; wyrok Wojewódzkiego Sądu 12 Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2011 r., II SA/Wa 1447/11, LEX nr 1153474).” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2014 r. sygn. I PK 43/14).

Ostatecznie, Zarząd Województwa wydając w omawianej sprawie uchwałę, nie wysilił się również by w uzasadnieniu przytoczyć opinię zapytanego Związku Zawodowego, ani też stowarzyszeń zawodowych i twórczych, których opinie są wymagane na podstawie tego samego artykułu, wobec czego budzi się obawa, czy przed przyjęciem uchwały potrzebne konsultacje w ogóle miały miejsce. Takie postępowanie jest sprzeczne z wyrokiem WSA we Wrocławiu z dnia 4 października 2017 r. (sygn. sygn. IV SA/Wr 363/17): „Elementem takiego uzasadnienia winno być rozważenie, również w kontekście stwierdzonych uchybień w działalności dyrektora instytucji kultury, jak również opinii powziętych uprzednio w trybie art. 15 ust. 1 ustawy”.

W zaistniałej sytuacji, gdy Zarząd Województwa nie tylko przekroczył swoje kompetencje uznając, że p. Alicja Knast naruszyła prawo jednocześnie niedopełniając spoczywających na nim wynikających zarówno z ustawy o organizowaniu o prowadzeniu działalności kulturalnej, ale także z porozumienia zawartego między Marszałkiem Województwa Śląskiego a Ministerstwem Kultury obowiązków, uchwałę nr 172/99/VI/2020 z dnia 29 stycznia 2020 r. w sprawie odwołania pani Alicji Knast ze stanowiska dyrektora Muzeum Śląskiego w Katowicach należy unieważnić.

W związku z powyższym wnoszę jak w petitum.


Alina Czyżewska